Co dzieje się, gdy śpimy?

Naukowcy próbowali odkryć sekrety tego fenomenu. Co dzieje się, gdy śpisz? Dlaczego ludzie potrzebują snu?

Sen - cykliczny stan czasowej utraty świadomości, podczas którego organizm wypoczywa, regeneruje się i porządkuje pamięć.

W eksperymentach, gdzie na osobach poddających się testom nie pozwolono spać, a następnie wykonano testy reakcji (coś w stylu wyścigów), odkryto że ich czujność zmniejszała się, a czas reakcji zwiększał tym bardziej, im dłużej dana osoba nie spała. Kiedy pozwolono tej osobie przespać się przez kilka godzin, okazało się, iż jej czujność i czas reakcji zdecydowanie się poprawiły.

Stadia snu

Praca twojego mózgu może być zmierzona przez sprawdzanie "fal", które emituje. Fale te różnią się swoją częstotliwością. Przez przyłączenie elektrod do głowy śniącej osoby możliwym jest odczytanie aktywności mózgu. W ten sposób odkryto fakt, że sen dzieli się na kilka różnych etapów.

Sen składa się z dwóch głównych faz:

1. NREM - Sen o wolnych ruchach gałek ocznych (NREM - z ang. Non-Rapid Eye Movement, sen powierzchniowy, głęboki lub wolnofalowy). Podczas tej fazy zwiększa się aktywność fal delta w mózgu. Stan snu powierzchniowego poprzedza proces tzw. zasypiania. Fazę NREM dzielimy na 4 stadia.
2. REM - Sen o szybkich ruchach gałek ocznych (REM - z ang. Rapid Eye Movement lub sen paradoksalny) W tej fazie najczęściej występują marzenia senne (sny). W fazie tej występuje całkowite rozluźnienie mięśni śniącej osoby i paraliż senny.

Zasypianie

• wyrównuje się tętno,
• oddech staje się regularny,
• opada temperatura ciała,
• pogrążamy się w wyobrażeniach hipnagogicznych.
• rytm alfa powoli zanika

Utrata świadomości

Po pewnym czasie zasypiamy i tracimy świadomość. Od tego momentu przeciętny człowiek nie ma pojęcia co się dzieje z jego ciałem, chyba że celowo przedłuży swoją świadomość.

Właśnie w tym momencie oczy poruszają się powoli pod zamkniętymi powiekami. W tym czasie pojawiają się gwałtowne wyładowania elektryczne w mózgu, przypominające napad padaczkowy, podczas którego występują napięcia mięśni i drgania ciała zwane zrywami drganiami mioklonicznymi. Bezpośrednio po zaśnięciu powieki nieco się otwierają, lecz mimo tego śniący nie odbiera wrażeń wzrokowych z zewnątrz, ponieważ już wtedy pojawia się "pozorna" ślepota czynnościowa.

NREM - Faza I

• pogłębione rozluźnienie mięśni
• zwolnienie rytmu serca
• wrażenie unoszenia się lub opadania
• przepływ "leniwych" niekontrolowanych myśli

NREM - Faza II

• wrzeciona snu
• powolny, regularny ruch oczu w prawo i lewo

NREM - Faza III

• wrzeciona snu
• pogłębione fale delta
• dalsze rozluźnianie mięśni
• dalszy spadek rytmu serca
• spadek temperatury ciała
• spadek ciśnienia krwi
• spowolnienie oddechu

NREM faza IV - Sen delta

Fazę tę nazywamy "snem delta" ponieważ wielkie, regularne fale delta dwóch półkul mózgowych synchronizują się. Obudzić śniącego można za pomocą hałasu lub często potrząsania ciałem, gdzie odzyskiwanie świadomości trwa nawet do kilku sekund.

NREM faza V - Pełny cykl

Po 60 - 90 minutach od zaśnięcia, następuje szybki powrót do płytszych faz snu. W ciągu kilku minut przechodzi się płynnie z powrotem, aż do fazy I (a raczej jej pogłębionej formy), gdzie aktywność mózgu przypominaj stanu czuwania. Śniący jest oderwany od świata bardziej, niż przy zasypianiu, a obudzić go może tylko bardzo silny hałas. Paradoksem jest to, iż ciche wyszeptanie imienia śniącego lub cichy płacz dziecka śniącej matki automatycznie wzbudza śniącego ze snu. Następna jest faza REM.

Faza REM

Trwa kolejno 10, 20, 30 i 40 minut.

To właśnie w tej fazie śnimy piękne, kolorowe sny. Ten czas już niedługo będzie dla ciebie święty - to tutaj spełnisz marzenia!

• oczy zaczynają szybko poruszać się pod powiekami zupełnie tak samo, jakby śniący obserwował jakiś dynamiczny obraz, scenę.
• nieregularny, płytki oddech
• ciśnienie krwi i rytm serca wzrastają jak w czasie przeżywania silnych emocji lub podczas wysiłku
• wzrasta spalanie zużycie tlenu; temperatura mózgu przekracza normalną temperaturę podczas czuwania
• obniżenie poziomu tlenu we krwi do takiego stopnia, iż wydaje się, że śniący wstrzymuje oddech
• całkowite rozluźnienie i zwiotczenie mięśni
• paraliż senny
• przeważanie fal theta
• marzenia senne

Następuje rozluźnienie mięśni szyi i karku, które już nie mogą utrzymać głowy i bezwładnie skręca się ona na bok. Jednocześnie, niektóre mięśnie twarzy, nadal są napięte, a osoby przeżywające napięcia psychiczne zgrzytają w tej fazie zębami!

U mężczyzn następuje erekcja, u kobiet zwilżenie pochwy - wbrew pozorom takie reakcje to nie skutek marzeń erotycznych, albo zboczenia, a jedynie naturalna reakcja organizmu, która występuje nawet u dzieci czy osób starszych. Taka reakcja jest wstrzymana w razie snów o charakterze lękowym.

W tej fazie śpiącego trudno obudzić, ponieważ mózg mimo stałego odbierania bodźców z zewnątrz selekcjonuje je i przetwarza tylko te najważniejsze. Podświadomość zadaje się dbać o nasz nieprzerwany sen i budzi nas tylko wtedy, kiedy dzieje się coś naprawdę poważnego. Wbrew pozorom, mimo hałasu, może obudzić nas też szept np. nasze imię czy "POŻAR! UCIEKAĆ", a nie obudzi nas zwykłe: "Wstawaj! Ej nie śpij!".

REM - dlaczego sen "paradoksalny"?

Ciało jest maksymalnie rozluźnione, oddech prawie zanika, ciśnienie krwi, rytm serca wzrastają, a mózg śniącego zachowuje się jak podczas sytuacji stresowej! Mózg pracuje intensywniej niż podczas stanu czuwania! Z wykresy EEG można wtedy błędnie odczytać, że śniący już nie śpi! Jest to tak odrębny rodzaj snu, że niektórzy badacze nie uznają go za sen, lecz za inny stan świadomości!

Sny są osobistym doświadczeniem

Robiłem zdjęcia podczas mojego snu, mając nadzieję, że po przebudzeniu mój sen zostanie w jakiś sposób zachowany... Nie byłoby cudownie, gdyby istniało urządzenie pozwalające na zobaczenie snów? Sny są przeżyciem osobistym. Możesz o nich rozmawiać, zapisywać je, rysować, ale jesteś jedyną osobą, która była tam naprawdę.

Niektórzy śnią sny kolorowe, zapachowe, z dźwiękiem i smakiem. Inni w czerni i bieli. Ale są osoby, które nie mają snów w ogóle. Przynajmniej tak mówią. Bo każdy śni. Za to nie każdy te sny pamięta.

Teorie snu

Przedstawiam tutaj 4 teorie, które wyjaśniają, czym jest sen.

1. Naukowa - "Sny są stworzone przez losowo uaktywnione neurony." - Jest to teoria dr Allen Hobson i dr Robert McCarley. W rdzeniu Twojego mózgu istnieje coś w stylu "generatora snów", który aktywuje się w czasie fazy REM. Twój mózg jest wtedy bombardowany przypadkowymi impulsami. Próbuje to wszystko usystematyzować, co skutkuje szalonymi snami.
2. Psychologiczna - "Twoje sny są pewnego rodzaju wyjściem bezpieczeństwa dla Twojej podświadomości. Wszystkie rzeczy, których nie możesz powiedzieć czy zrobić podczas dnia, możesz wyrazić w czasie snu. Sny pomagają zmniejszyć presję wywieraną na Twoją podświadomość. Ponieważ przekaz bezpośredni mógłby być zbyt szokujący, sny kryją symbole, które musisz rozszyfrować, by poznać ich prawdziwe znaczenie."
3. Sceptyczna - "Sny są przypadkowymi impulsami od podświadomości, które nie znaczą niczego. Twój mózg podczas gdy spisz po prostu kataloguje miniony dzień. Wszystkie informacje przetwarzane przez niego mają odbicie we śnie."
4. Duchowa - "W snach dostajesz wiadomości od swojej podświadomości. Widzisz sny jako nie otwarte listy od Boga. Analizując je możesz odczytać ich prawdziwe znaczenie."